Sự trong suốt khó tin

Dịch từ: Treacherous Transparencies

Treacherous Transparencies (tạm dịch: Sự trong suốt khó tin) là cuốn sách gồm một số bài phân tích của kiến trúc sư Jacques Herzog, riêng bài viết về Ngôi nhà Farnsworth của Ludwig Mies van der Rohe còn giới thiệu các bức hình do kiến trúc sư Pierre de Meuron chụp. Trong các bài viết của mình, Herzog phân tích về độ trong được thể hiện ở lĩnh vực kiến trúc và nghệ thuật, với mong muốn hiểu thêm về ý định và mục đích của các nghệ sĩ, kiến trúc sư khi sử dụng loại vật liệu có tính chất này. Cuốn sách tập trung vào một số tác phẩm của các nghệ sĩ và kiến trúc sư sử dụng vật liệu có độ trong như một thủ pháp nghệ thuật, phần lớn là kính, gương và một vài phương tiện khác. Những kiến trúc sư và nghệ sĩ được liệt kê ở đây có vẻ không liên quan đến nhau: Bruno Taut, Ivan Leonidov, Marcel Duchamp, Mies van der Rohe, Dan Graham, và Gerhard Richter. Nhưng quả thực giữa họ có điểm chung: những tác phẩm/công trình của họ đều là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của Chủ nghĩa hiện đại cho đến ngày nay.

***

GIỚI THIỆU | trang 7

Mùa thu 2014, Pierre de Meuron và tôi có dịp ghé thăm ngôi nhà Farnsworth huyền thoại. Đi cùng với chúng tôi còn có một nhóm kiến trúc sư và giáo viên đến từ Viện Công nghệ Illinois, Chicago. Những hình ảnh và cảm nhận này được ghi lại sau chuyến thăm.

Ngôi nhà hiện ra trước mắt chúng tôi tinh khiết như viên pha lê vào một ngày mùa thu tháng Mười. Được thiết kế vào năm 1945 và xây dựng 6 năm sau đó, công trình này cũng chính là thành tựu mang tính biểu tượng của Ludwig Mies van der Rohe. Ngày hôm đó, ngôi nhà như được bao bọc bởi hàng vạn tia nắng lấp lánh. Hình ảnh này là một trong những điều đặc biệt khiến cho ngôi nhà vẫn rất nổi tiếng ở thời điểm hiện tại. Từng chi tiết nhỏ của ngôi nhà đều rất tuyệt vời và chúng khiến mọi người không thể cưỡng lại được sự ngưỡng mộ. Chúng mang đến cho những ai có dịp ghé thăm một trải nghiệm kiến trúc vô cùng hiếm hoi. Nhưng đó không phải những gì đã xảy ra với chúng tôi.

Ngược lại, càng quan sát công trình kỹ hơn, nhìn vào từng chi tiết của các mối nối kết cấu và quy mô công trình, đặc biệt hơn cả là khi thảo luận về vị trí của ngôi nhà trên mảnh đất với độ cao “khó xác định” của nó, Pierre và tôi lại càng có nhiều thắc mắc. Lý do cơ bản của kiến trúc sư Ludwig Mies van der Rohe là gì? Yếu tố nào là quan trọng đối với ông ấy? Thiên nhiên xung quanh? Con người? Hay đơn thuần chỉ có kiến trúc thôi? Làm thế nào để kết hợp hiệu quả 3 yếu tố con người – thiên nhiên – kiến trúc trong trường hợp đặc biệt này? Và kiến trúc sư đã làm thế nào để tiếp cận bộ 3 sức mạnh nền tảng của mọi dự án kiến trúc này?

[…]

***

KÍNH VÀ GƯƠNG | trang 11

Kính và gương có mặt ở khắp mọi nơi, mọi thành phố trên thế giới này. Chúng tồn tại ở mọi dạng thức trong suốt và phản chiếu có thể, ở mọi hình dáng và màu sắc, ở các văn phòng và tòa nhà thương mại, nhà ở cũng như kinh doanh, khu công nghiệp và sân bay, và tất nhiên phải kể đến mặt tiền của các cửa hàng và trung tâm mua sắm. Vì thế, kính và gương dần trở nên tầm thường, không có gì đặc biệt. Chúng đánh mất nét quyến rũ và kỳ diệu của sự cổ kính.

Từ xưa đến nay kính luôn có một sức lôi cuốn kỳ diệu. Thật khó có thể tin được. Chúng ta luôn băn khoăn: làm thế nào chúng ta có thể sản xuất ra một loại vật liệu ở thế rắn mà lại gần như, hay thậm chí là hoàn toàn trong suốt? Làm thế nào một vật có bề ngoài trong suốt mà vẫn giữ nguyên khối và không bị tan chảy như tinh thể băng? Tại sao chúng ta có thể nhìn thấy khuôn mặt mình qua bề mặt kính? Ngày xưa con người chỉ có thể nhìn thấy khuôn mặt mình qua hình ảnh phản chiếu từ mặt hồ hoặc trong một vũng nước nhỏ mà thôi!

[…]

***

NGÔI NHÀ FARNSWORTH CỦA LUDWIG MIES VAN DER ROHE | trang 35

Không giống như thời điểm hiện tại, quang cảnh xung quanh ngôi nhà đã từng hoang vu hơn, thơ mộng hơn và tách biệt hơn vào khoảng cuối những năm 1940. Khi đó ngôi nhà nằm gần một con sông thường xuyên gây lụt lội. Ngày nay, một cây cầu bắc qua sông đã được xây dựng và người chủ kế tiếp của ngôi nhà Lord Palumbo cũng xây thêm một vài công trình ở xung quanh để cải tạo khu vực này thuận tiện hơn cho việc sinh sống. Mặc dù vậy, khu vực này vẫn khá hẻo lánh và đơn độc, xung quanh chỉ toàn là cây cối.

Một ngôi nhà nghỉ dưỡng cuối tuần dành cho người độc thân, phụ nữ, hay bác sĩ đến từ Chicago, ngôi nhà này nên dành cho đối tượng nào? Dưới đây là một vài giả thiết về khả năng có thể xảy ra:

Ngôi nhà giống như một nơi trú ẩn nhằm bảo vệ người sống trong nó khỏi thế giới bên ngoài đồng thời cung cấp một nơi riêng tư ở bên trong. Ngôi nhà vì thế sẽ bị chia nhỏ thêm hoặc ít nhất là cung cấp một không gian nhỏ phục vụ cho mục đích ở ẩn. Tấm kính lớn giúp cho tầm nhìn từ trong ra ngoài được thông thoáng đồng thời cũng là sự bảo vệ có thể trông thấy được từ phía ngoài. Ngôi nhà hòa hợp với thiên nhiên, có thể ứng phó với khí hậu, ánh sáng và thời tiết của khu vực. Nó có thể hòa lẫn vào môi trường xung quanh như một vật ngụy trang. Điều này làm cho ngôi nhà mang cảm giác giản dị, không đi ngược lại ý đồ của tác giả/kiến trúc sư và phù hợp với khoảng thời gian nó được xây dựng. Nó có thể được xây dựng từ vật liệu tại chỗ không? Lý tưởng ở đây là một ngôi nhà tiện nghi và ấm áp, với một chút hờ hững đủ để ngẫu nhiên mời gọi người qua đường ghé lại nghỉ chân chốc lát, với một không gian có thể tùy ý bày biện và sử dụng, nơi mà việc sắp xếp và lựa chọn đồ nội thất không bị giới hạn bởi bất kỳ điều gì, một nơi có khả năng đáp ứng mọi nhu cầu đặc biệt.

[…]

***

ACHG GRAU (tạm dịch: Tám sắc xám) – GERHARD RICHTER | trang 71

Qua việc đặt tên cho dự án nghiên cứu về những thực hành kiến trúc và nghệ thuật chọn lọc của mình là Treacherous Transparencies (tạm dịch: Sự trong suốt khó tin), chúng tôi đang nhấn mạnh mâu thuẫn của cái gọi là “sự nhìn thấu” – cả về nghĩa đen và nghĩa bóng.

Đương nhiên, ý niệm về sự trong suốt khó tin, dễ nhầm lẫn, không phải lúc nào cũng như chúng ta tưởng rằng không mang lại một kết luận cuối cùng nào cả, khó hơn nhiều so với việc tìm lời giải thích rõ ràng cho các tác phẩm nghệ thuật hay công trình kiến trúc đã đưa ra trong cuốn sách. Nó bao gồm cả Gerhard Richter. Tuy nhiên, mặc dù danh hiệu không phải là mục tiêu ban đầu của Richter khi tạo ra Acht Grau (Eight Gray), bằng cách nào đó nó đã chứng minh được rằng danh hiệu đó là hoàn toàn thích đáng.

Chúng ta ít nhiều đều bị tác phẩm của Richter mê hoặc, đặc biệt vì những mâu thuẫn trong bản thân nó, sự thắc mắc và tìm kiếm không ngừng kết hợp với một cách tiếp cận truyền thống. Richter là một họa sĩ. Nhưng khi ông mới vào nghề, khoảng những năm 1960, ông không thể đắm chìm tuyệt đối vào hội họa, trước hết ông ấy phải tìm ra một cách tiếp cận mới, giống như những họa sĩ cùng thời bởi hội họa đã từng bị cấm đoán.

Thế hệ các kiến trúc sư sống vào khoảng những năm 70 đầu 80 như chúng tôi cũng không khác là mấy. Thực hành kiến trúc về cơ bản bị cấm: Chủ nghĩa kiến trúc hiện đại thất bại trong việc thiết lập một cách biểu đạt phổ thông để đáp ứng các điều kiện và nhu cầu của thế giới. Tương tự như thế, có nhiều người cố gắng từ bỏ việc vẽ tranh hay vẽ “bức tranh cuối cùng”, từ Black Square của Kazimir Malevich cho đến Black Paintings của Ad Reinhardt.

Những bức vẽ của Richter đôi lúc có vẻ trừu tượng nhưng sau cùng chúng thường biến thành tranh phong cảnh, ví dụ điển hình là bức 128 Fotos von einem Bild (128 Bức ảnh từ một Bức tranh, 1978).

[…]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s